Jezelf aanpassen op je werk: wanneer helpt het en wanneer raak je jezelf kwijt?

Je kent het misschien. Je zit in een overleg en een paar mensen nemen makkelijk het woord. Jij hebt ook wat te zeggen, maar je denkt: laat hen eerst maar even. Of je werkt in een organisatie waar veel waarde wordt gehecht aan verbinding, harmonie en draagvlak, terwijl jij van nature wat zakelijker en directer bent. Je merkt dat jouw manier van werken niet altijd vanzelfsprekend wordt gewaardeerd en dus ga je je gedrag een beetje aanpassen.

Niet zo gek. Dat doen we allemaal.

Je communiceert nu eenmaal anders met een klant dan met een collega. Met de ene manager kun je meteen zeggen waar het op staat en bij de andere werkt het beter als je eerst wat meer context geeft. En bij iedere collega zitten weer andere gewoontes en verwachtingen waar je rekening mee houdt.

Daar is helemaal niets mis mee. Sterker nog, ik vind het juist een kracht als je kunt schakelen en niet in iedere situatie precies hetzelfde doet. Het wordt voor mij interessant op het moment dat je niet meer zozeer bewust kiest hoe je wilt reageren, maar steeds meer automatisch gaat reageren op je omgeving.

Dan wordt het bijvoorbeeld: mijn collega praat veel, dus ik houd me stil. Niemand deelt informatie, dus ik ga ook niet meer vragen. Mijn manager staat hier toch niet voor open, dus ik kom maar niet meer met dat idee. Iedereen is voorzichtig, dus ik word juist extra direct. Mijn manier van werken wordt hier toch niet echt gewaardeerd, dus ik pas me wel aan.

Allemaal begrijpelijk. En waarschijnlijk zit er op dat moment ook gewoon logica in. Maar als je dit lang genoeg doet, kan er iets gebeuren wat veel minder zichtbaar is. Je gaat je omgeving niet alleen meenemen in hoe je werkt, je omgeving gaat steeds meer bepalen hoe jij je gedraagt.

En dat is iets anders.

Je aanpassen is niet hetzelfde als jezelf verliezen

Ik denk dat we soms te makkelijk zeggen dat je op je werk gewoon jezelf moet zijn. Alsof je dan authentiek bent en als je je aanpast, je jezelf verloochent. Zo simpel is het natuurlijk niet.

Je bent niet minder jezelf omdat je in het ene gesprek wat meer geduld hebt of je boodschap bij een bepaalde persoon anders formuleert. Je hoeft ook niet iedere scherpe observatie direct op tafel te gooien omdat je nu eenmaal direct bent. Professioneel kunnen schakelen is heel waardevol.

De vraag is daarom niet: kan ik mezelf zijn op mijn werk?

Maar: kies ik bewust hoe ik me hier wil gedragen, of reageer ik vooral op wat anderen doen?

Dat lijkt misschien een klein verschil, maar het zegt behoorlijk veel over hoeveel regie je nog ervaart. Want als jij steeds onbewust denkt: “Omdat zij dit doen, doe ik dat”, dan bepaalt de ander uiteindelijk nog steeds een behoorlijk deel van jouw gedrag.

Een collega neemt veel ruimte in en jij wordt stiller. Een collega neemt geen initiatief en jij trekt alles naar je toe. Een manager reageert niet enthousiast op jouw ideeën en jij stopt op een gegeven moment maar met ze inbrengen.

Je doet misschien niet wat de ander doet, maar je bent nog steeds bezig met de ander. En dat zie ik als een belangrijk verschil tussen tegenwicht bieden en zelf je richting bepalen.

Tegenovergesteld gedrag is nog geen regie

Want iemand die veel ruimte inneemt, kan ervoor zorgen dat jij je terugtrekt. Iemand die heel afwachtend is, kan ervoor zorgen dat jij alles naar je toe trekt. En als een team heel voorzichtig communiceert, kun jij jezelf steeds directer maken omdat je anders het gevoel hebt dat er helemaal niets gebeurt.

Dat kan behoorlijk autonoom voelen. Je denkt misschien zelfs: ik laat me tenminste niet meeslepen door die mensen. Maar als je heel eerlijk kijkt, wie bepaalt dan eigenlijk jouw gedrag?

Je hoeft het gedrag van de ander namelijk niet over te nemen om er toch door bepaald te worden. Als iemand veel praat, hoef jij niet ook veel te gaan praten. Maar je hoeft ook niet stil te worden omdat je anders niet meer aan bod komt. Je kunt gewoon besluiten dat je iets wilt zeggen en daar ruimte voor nemen.
En als een collega weinig initiatief neemt, hoef jij niet automatisch alles op te pakken omdat je je eraan ergert. Je kunt ook even stilstaan bij de vraag: wil ík dit eigenlijk doen? Vind ik dit belangrijk? Is dit iets waar ik verantwoordelijkheid voor wil nemen?

Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar het is nogal wat. Want dan reageer je niet meer alleen op de omgeving. Je maakt zelf een keuze.

Wanneer je jezelf steeds verder gaat aanpassen

Er zit nog een andere kant aan jezelf aanpassen op je werk die ik minstens zo interessant vind. Stel dat je van nature analytisch, zakelijk en behoorlijk doelgericht bent. Je vindt het prettig om snel tot de kern te komen, ziet vaak vrij snel waar iets misgaat en hebt er meestal ook wel een idee bij wat er moet gebeuren.

Maar je werkt in een omgeving waarin vooral verbinding, relatie en draagvlak belangrijk zijn. Daar hoeft op zichzelf niets mis mee te zijn. Een organisatie heeft verschillende soorten mensen nodig en jouw manier van denken kan juist heel waardevol zijn.

Maar stel dat je na verloop van tijd merkt dat je manier van werken steeds minder goed lijkt te landen. Dan ga je misschien wat voorzichtiger formuleren. Je legt meer uit. Je wacht langer voordat je iets zegt. Je brengt een idee pas in als je vrij zeker weet dat iedereen het kan volgen. Je neemt wat minder snel initiatief. En in het begin werkt dat misschien ook gewoon.
Je krijgt minder weerstand. Je hebt minder gedoe. Je voelt je wat meer onderdeel van het geheel. Totdat je op een dag merkt dat je niet alleen je gedrag hebt aangepast, maar ook steeds minder van je oorspronkelijke kracht gebruikt.

En dan kan er iets geks gebeuren. Je denkt niet meer: Mijn manier van werken krijgt hier weinig ruimte. Je denkt: Misschien ben ik hier gewoon niet zo goed in.
En daar zou ik echt even stoppen. Want dat zijn twee totaal verschillende conclusies.
In het eerste geval kijk je naar wat er gebeurt tussen jou en je omgeving. In het tweede geval maak je er een oordeel over jezelf van.

Misschien ligt het niet alleen aan jou

Dit is ook waarom ik de uitspraak “neem gewoon verantwoordelijkheid” soms te makkelijk vind.

Natuurlijk heb je verantwoordelijkheid voor je eigen gedrag. Maar je bent niet verantwoordelijk voor alles wat er om je heen gebeurt.
Je kunt niet in je eentje een organisatiecultuur veranderen. Je kunt een manager niet dwingen om op een andere manier leiding te geven. En niet iedere werkomgeving past bij iedere professional.

Soms is de omgeving daadwerkelijk onderdeel van het probleem. Misschien wordt jouw manier van werken hier structureel ondergewaardeerd. Misschien is er weinig ruimte voor verschil. Misschien is de cultuur heel anders dan wat jij nodig hebt om goed te kunnen werken. Misschien heeft je manager andere verwachtingen van jou dan waar jij tot nu toe vanuit bent gegaan.

Dat hoef je niet allemaal weg te coachen. Maar het omgekeerde geldt ook.

“Zo zijn zij nu eenmaal” kan een terechte constatering zijn, maar het kan ook een heel handige manier worden om niet meer naar je eigen aandeel te hoeven kijken. Daarom begint professionele regie voor mij met onderscheid maken.

• Wat gebeurt hier nu feitelijk?

• Wat doet de omgeving?

• Wat doe ik vervolgens?

• Wat pas ik bewust aan omdat dat in deze situatie verstandig is?

• En wat ben ik gaan aanpassen omdat ik bang ben voor gedoe, afwijzing of het oordeel van anderen?

Dat zijn geen vragen waarmee je jezelf de schuld geeft. Integendeel. Ze zorgen er juist voor dat je weer beter kunt zien waar je invloed zit.

En dan komt misschien de lastigste vraag

Want als je jezelf al een tijdje aanpast op je werk, is het interessant om niet alleen naar je gedrag te kijken. Kijk ook eens naar wat je inmiddels over jezelf bent gaan geloven. 
Misschien dacht je vroeger dat je goed was in het stellen van scherpe vragen en het in beweging krijgen van dingen. Inmiddels denk je dat je “te direct” bent.
Misschien was je altijd iemand die makkelijk initiatief nam, maar ben je dat steeds minder gaan doen en vraag je je nu af waarom je zo weinig energie hebt.
Misschien vond je je werk vroeger juist leuk omdat je kon bouwen, verbeteren, analyseren of dingen voor elkaar krijgen, maar ben je daar zo weinig ruimte voor gaan ervaren dat je inmiddels denkt dat je gewoon bent veranderd.

En dan is een interessante vraag: Wat ben ik over mezelf gaan geloven doordat ik me zo lang aan deze omgeving heb aangepast?

Dat is voor mij vaak een veel waardevollere loopbaanvraag dan alleen: wil ik een andere baan?

Want misschien wil je helemaal geen andere baan. Misschien moet er eerst iets anders gebeuren. Moet je weer wat meer ruimte innemen. Misschien moet je een gesprek voeren dat je al een tijd uitstelt. Moet je jezelf anders positioneren. Misschien moet je stoppen met automatisch reageren op wat anderen doen.

En ja, misschien kom je uiteindelijk ook tot de conclusie dat de omgeving gewoon niet meer bij je past. Ook dat is informatie.
Dat betekent niet automatisch dat je hebt gefaald. En het betekent ook niet dat je meteen moet vertrekken. Het betekent dat je iets ziet wat je eerder misschien niet zo goed kon zien.

Professionele regie begint bij onderscheid maken

Voor mij betekent regie daarom niet dat je alles naar je hand moet zetten. Het betekent ook niet dat je je niets meer van je omgeving aantrekt en altijd maar doet wat voor jou goed voelt. Dat zou in een organisatie natuurlijk helemaal niet werken, dan ben je in not time ontslagen.

Regie betekent dat je weer onderscheid kunt maken. Tussen wat van jou is en wat van de omgeving. Tussen bewust aanpassen en jezelf wegcijferen. Tussen een keuze maken en automatisch reageren. Tussen jezelf ontwikkelen omdat je dat wilt en jezelf voortdurend proberen te veranderen omdat je denkt dat je anders niet goed genoeg bent.

En soms leidt dat ertoe dat je anders gaat werken. Soms dat je anders gaat communiceren. Soms dat je een andere positie inneemt. En soms dat je besluit dat deze werkomgeving gewoon niet meer bij je past.
Dat laatste is niet per definitie vluchten. Het kan ook een heel bewuste keuze zijn.

De vraag is vooral hoe je daar komt. Niet vanuit frustratie, gewoon omdat je weg wilt. Maar vanuit het vermogen om weer helder te zien wat er gebeurt, wat van jou is en wat jij daarmee wilt doen.

Je omgeving heeft invloed op je, maar hoeft niet te bepalen wie jij wordt op je werk.