Je weet misschien niet wat je wilt. Maar is dat wel het echte probleem?

“Eigenlijk heb ik niets te klagen.”

Het is een zin die ik regelmatig hoor wanneer iemand bij me komt omdat er iets begint te wringen in het werk. En meestal klopt het ook. Je hebt een goede baan, leuke collega’s, een prima salaris en behoorlijk wat verantwoordelijkheid. Je hebt misschien jaren geïnvesteerd in je vak en staat inmiddels op een plek waar anderen met enige jaloezie naar kijken. Er is dus geen duidelijke reden om weg te willen.

Alleen is er wel die gedachte die steeds vaker terugkomt.

Wil ik dit eigenlijk nog wel?

Soms is het niet eens zo duidelijk. Je bent niet ongelukkig. Je staat niet iedere ochtend met tegenzin op. Je hebt geen verschrikkelijke manager en de organisatie is ook niet per definitie het probleem.

Het is eigenlijk meer dat je niet zo goed weet waar je staat en hoe je je verder wilt ontwikkelen.” En dan komt vaak de vraag: maar wat wil ik dan écht?

Dat lijkt een logische vraag. Misschien moet je inderdaad eens goed gaan onderzoeken wat je leuk vindt, waar je energie van krijgt, welke talenten je hebt en welke functies daarbij passen. Maar ik merk dat ik bij dit soort gesprekken steeds minder snel genoegen neem met die eerste vraag.

Want wat als “ik weet niet wat ik wil” helemaal niet het echte probleem is?

Misschien ben je al veel langer op zoek naar een antwoord dan je denkt

Misschien heb je de afgelopen maanden al van alles geprobeerd om erachter te komen wat je wilt. Je hebt erover gepraat met je partner, een vriend(in), misschien met collega’s. Misschien heb je vacatures bekeken om te zien of er iets tussen stond waarvan je dacht: ja, dit misschien. Je hebt lijstjes gemaakt met wat je belangrijk vindt. En toch kom je steeds weer op hetzelfde punt uit.

“Ik weet het nog steeds niet.”

Dan is het misschien interessant om niet nóg harder op zoek te gaan naar het antwoord, maar om eens te kijken waarom je blijkbaar steeds op hetzelfde punt vastloopt. Want achter “ik weet niet wat ik wil” kunnen heel verschillende dingen schuil gaan.

Misschien weet je eigenlijk best goed waar je energie van krijgt en waar je op leegloopt, maar vind je het lastig om daar serieus naar te luisteren zolang je niet weet wat de consequenties zijn.
Misschien weet je al een tijdje dat je huidige werk niet meer helemaal klopt, maar denk je: zo erg is het nou ook weer niet.
Misschien wil je jezelf verder ontwikkelen, terwijl je ondertussen vooral probeert jezelf beter passend te maken binnen een rol die niet meer zo goed bij je past.
Of misschien weet je ergens best goed wat je zou willen onderzoeken, maar vind je het niet ok om daar iets mee te doen zolang je niet zeker weet dat het de juiste keuze is.

Dat laatste zie ik behoorlijk vaak bij mensen die goed zijn in hun werk. Ze zijn gewend om eerst na te denken, risico’s af te wegen en een keuze goed te onderbouwen. Dat heeft ze waarschijnlijk ver gebracht. Maar het kan er ook voor zorgen dat je blijft wachten op een zekerheid die bij deze keuzes simpelweg niet bestaat.

Je carrière kan heel logisch zijn ontstaan en toch niet meer helemaal van jou voelen

Dat vind ik misschien wel een van de lastigste dingen aan dit soort vraagstukken. Je hoeft namelijk helemaal geen verkeerde keuzes te hebben gemaakt om op een plek terecht te komen die niet meer helemaal bij je past.
Je hebt waarschijnlijk gewoon steeds een logische volgende stap gezet. Je bleek ergens goed in. Daar kwam meer verantwoordelijkheid bij. Er kwam een mooie kans voorbij. Een manager zag potentie. Je salaris ging omhoog. Misschien kwam er een interessante rol op je pad waarvan je dacht: dit zou eigenlijk zonde zijn om niet te doen. En voor je het weet, heb je een carrière opgebouwd.

Niet omdat je op je vijfentwintigste precies wist waar je op je vijfenveertigste wilde staan, maar omdat de keuzes onderweg steeds logisch genoeg waren. En daar is niets mis mee.
Alleen kan er een moment komen waarop je naar je eigen carrière kijkt en denkt: hoe ben ik hier eigenlijk terechtgekomen?

Niet omdat alles verkeerd is gegaan. Maar omdat je inmiddels misschien een andere vraag hebt. Jarenlang was de vraag: wat is de volgende stap? Nu wordt de vraag: wil ik eigenlijk nog wel verder op deze weg?
En dat is een ander vraagstuk. En het is ook precies het moment waarop het verleidelijk wordt om opnieuw te gaan overdenken.

Het gedrag dat je succesvol heeft gemaakt, kan je ook behoorlijk goed vasthouden

Ik had laatst iemand tegenover me die heel goed kon uitleggen waarom ze vastliep.

Ze kon haar situatie rationeel analyseren, zag de voor- en nadelen van verschillende mogelijkheden en had al behoorlijk wat gesprekken gevoerd over haar toekomst met haar vrienden, partner en manager. Ze had dus niet te weinig inzicht. Eerder het tegenovergestelde.
En ze kwam steeds terug op dezelfde vraag. Wat wil ik echt?

Dat vond ik interessant. Want als je jezelf zo goed kunt analyseren, je zoveel ideeën krijgt van anderen zou je verwachten dat je vanzelf tot een besluit komt. Maar zo werkt het niet altijd.
Als je gewend bent om verantwoordelijkheid te nemen, ga je misschien ook nadenken over wat jouw keuze betekent voor anderen.
Als je goed bent in risico’s inschatten, wil je eerst weten of een andere stap echt beter is.
Als je analytisch sterk bent, kun je voor iedere mogelijkheid argumenten bedenken en vervolgens ook weer goede redenen vinden om het niet te doen.
Als je loyaal bent ga je spanning voelen op alles wat je achterlaat en bedenken dat het gras echt niet altijd groener is op een andere plek.

En als je jarenlang succesvol bent geweest in wat je doet, is het niet zo gek dat het ongemakkelijk voelt om iets te kiezen waarin je nog niet weet of je goed zult zijn.

Je kunt jezelf volledig begrijpen en morgen precies hetzelfde blijven doen. En soms wordt nóg meer inzicht dan een manier om beweging uit te stellen. Niet bewust, maar omdat nadenken veilig voelt zolang je er nog geen beslissing aan hoeft te verbinden.

Misschien is de vraag dus niet: wat is de juiste keuze?

Veel mensen proberen eerst zekerheid te creëren voordat ze in beweging komen.

Is die andere functie echt beter?

Past die organisatie wel bij mij?

Word ik daar gelukkiger van?

Wat als ik mijn huidige baan opgeef en er vervolgens achter kom dat het probleem helemaal niet aan mijn werk lag?

Wat als ik een verkeerde keuze maak?

Allemaal terechte vragen. Alleen kun je ze niet allemaal vooraf beantwoorden. Je kunt informatie verzamelen, je kunt gesprekken voeren, je kunt onderzoeken, reflecteren en soms dingen uitproberen. Dat is verstandig. Maar op een gegeven moment houdt onderzoeken op en begint kiezen. En kiezen betekent nu eenmaal dat je iets doet zonder volledige garantie op de uitkomst.

Daarom vind ik de vraag “Hoe weet ik zeker dat dit de juiste keuze is?” soms minder interessant dan: “Vertrouw ik mezelf genoeg om ermee om te gaan als het anders loopt dan ik hoop?”

Dat is een wezenlijk verschil. In het eerste geval probeer je zekerheid te krijgen over de toekomst. In het tweede geval vertrouw je erop dat je jezelf serieus kunt nemen, een keuze kunt maken en kunt bijsturen wanneer dat nodig blijkt. Dat betekent niet dat je radicale beslissingen moet nemen. Het betekent wel dat je misschien niet hoeft te wachten tot alle twijfel verdwenen is. Onzekerheid hoort bij kiezen.

En daar zit voor mij vaak het echte vraagstuk

Als iemand bij mij komt met de vraag: wat wil ik met mijn loopbaan?, dan wil ik natuurlijk weten wat ze wil. Maar ik ben minstens zo geïnteresseerd in de vraag waarom je daar blijkbaar niet bij komt.

Wat heb je zelf al ontdekt?

Wat weet je eigenlijk al?

Welke signalen negeer je misschien omdat je ze niet goed kan uitleggen?

Waar blijft je over nadenken?

En waar wordt het ineens heel rationeel zodra het gesprek te dichtbij komt?

Ik heb tijdens een intake soms al een vermoeden dat er iets anders speelt dan de vraag waarmee iemand binnenkomt. Maar dat betekent niet dat ik vervolgens zeg: “Ik weet wat er met jou aan de hand is.”
Daar heb ik niet zoveel aan. Sterker nog, daar heb je als cliënt waarschijnlijk nog minder aan. Want je kunt iemand vertellen wat je probleem is, maar daarmee is het nog niet jouw inzicht. Je hebt waarschijnlijk al zoveel adviezen en goede raad ontvangen…als het allemaal zo makkelijk was, had je het al lang gedaan.

Ik wil liever dat iemand het zelf begint te zien. Dat je op een gegeven moment midden in een gesprek zegt: “Wacht even… misschien gaat dit helemaal niet over mijn volgende functie.” Of: “Volgens mij weet ik eigenlijk best wat ik wil, maar ik vind het gewoon ontzettend spannend om daar consequenties aan te verbinden.”
Dát is interessant.

Want vanaf dat moment zijn we niet meer bezig met het oplossen van het verkeerde probleem. En dat is voor mij een belangrijk onderdeel van coaching. Niet zo snel mogelijk een antwoord produceren, maar eerst scherp krijgen wat er werkelijk aan de hand is.

Je kunt tenslotte geen probleem oplossen dat je zelf nog niet precies weet wat het is.

Misschien hoef je jezelf dus niet nóg beter te leren kennen

Soms is dat wel nodig, maar als je al maanden met dezelfde vragen rondloopt, steeds opnieuw analyseert en toch niet verder komt, zou ik niet automatisch concluderen dat je nog meer inzicht nodig hebt.

Misschien zit het probleem ergens anders. Waarschijnlijker is het dat je gewend bent geraakt aan het wegredeneren van je eigen twijfel omdat je huidige situatie nu eenmaal veel biedt. Je bent zo goed geworden in verstandig zijn dat je nauwelijks nog ruimte laat voor wat je zelf eigenlijk wilt. En probeer je zekerheid te krijgen over een keuze die per definitie onzeker blijft.
Of probeer je jezelf te veranderen zodat je weer tevreden kunt zijn met iets waarvan je allang voelt dat het niet meer helemaal klopt.
Dat zijn geen vragen die je met een nieuwe functietitel of een persoonlijkheidstest automatisch oplost.

Dan kan het helpen als iemand met je meekijkt. Niet iemand die je vertelt wat je moet doen, maar iemand die vragen stelt die je zelf niet stelt, patronen zichtbaar maakt die je zelf moeilijk kunt zien en je vervolgens helpt om iets te doen met wat je ontdekt. Want uiteindelijk gaat het niet alleen om weten wat je wilt, het gaat ook om wat je bereid bent te doen met wat je weet. Daarom is er een betere plek dan te beginnen de vraag “Wat wil ik?”

Bij de vraag: “Wat speelt hier eigenlijk echt?” En dan ontdek je dat je helemaal niet zo weinig weet als je dacht. Wellicht weet je al behoorlijk veel. Je bent alleen nog aan het uitzoeken of je jezelf genoeg vertrouwt om ernaar te handelen.